Karaköy'den Galata'ya çıkarken Bankalar Caddesi'nde, bir anda önünüze kıvrılarak yükselen bir merdiven çıkar. İki kolu birbirine dolanarak yukarı tırmanan bu basamaklar, İstanbul'un en çok fotoğraflanan merdivenlerinden biri: Kamondo Merdivenleri. Bu yazıda merdivenleri kimin, neden yaptırdığını, Osmanlı İstanbul'unun en güçlü banker ailelerinden Kamondoların hikâyesini ve merdivenlere Galata Kulesi'nden nasıl yürüyebileceğinizi anlatıyoruz.
Kamondo Merdivenleri nerede?
Merdivenler, Karaköy ile Şişhane arasında uzanan Bankalar Caddesi'nde, yani eski adıyla Voyvoda Caddesi'nde. Caddeyi yukarıdaki dar sokaklara, Galata Kulesi'ne çıkan yamaca bağlarlar. Bankalar Caddesi adını, 19. yüzyılda burada toplanan bankalardan alır. Eski Osmanlı Bankası binası bugün SALT Galata olarak aynı caddede hizmet veriyor; caddenin müzeleri için Galata ve Beyoğlu müzeleri yazımıza bakabilirsiniz.
Merdivenleri kim, neden yaptırdı?
Merdivenleri, Kamondo ailesinin büyüğü ve Osmanlı devletinin bankeri Abraham Salomon (Avram) Kamondo yaptırdı. Tarih kaynaklarda farklı veriliyor; çoğuna göre 19. yüzyılın ikinci yarısında, 1870'li yıllarda tamamlandılar.
Anlatılan hikâye pratik bir ihtiyaca dayanır: Kamondo, yukarıdaki evinden Bankalar Caddesi'ndeki işyerine kısa yoldan inmek istiyordu. Ailenin çocuklarının yakındaki okula gidip gelirken de bu merdivenleri kullandığı aktarılır. O dönemde Kamondoların oturduğu sokak, Avrupalıların ağzında Rue Camondo diye anılıyordu.
Kıvrımlı tasarım
Merdivenleri benzerlerinden ayıran şey biçimleri. İki kol, aradaki sahanlıklarda birbirine dolanarak kıvrıla kıvrıla yükselir; yukarıdan bakıldığında örgülü bir saç ya da sekiz rakamını andırır. Kaynaklar üslubu neo-barok ile erken art nouveau karışımı olarak tanımlar. Kıvrımlı yapının, basamaklardan kayan birinin aşağıya kadar yuvarlanmasını önlemek için düşünüldüğü de söylenir; bu bir yorumdur, belgeyle kanıtlanmış değildir.
Kamondo ailesi: Galata'nın banker ailesi
Kamondolar, İber Yarımadası'ndan gelen Sefarad Yahudisi bir ailedir. Engizisyondan kaçan aile, bir süre Venedik'te yaşadıktan sonra Osmanlı topraklarına yerleşti ve Galata'da tüccarlıkla güçlendi.
- 1802: Isaac Camondo, İstanbul'da ailenin bankasını kurdu.
- 1830'lar: Kardeşi Abraham Salomon bankayı devraldı ve Osmanlı Bankası kurulmadan önce devletin başlıca bankerlerinden biri oldu.
- 1858: Abraham Salomon, Hasköy'de modern bir Yahudi okulu açtı.
- 1867: İtalya'nın birliğine verdiği destek ve bağışları için İtalya Kralı II. Vittorio Emanuele ona kontluk unvanı verdi.
- 1860'ların sonu: Ailenin büyük kısmı Paris'e taşındı; banka İstanbul'daki işlerini sürdürdü.
Abraham Salomon Kamondo 1873'te Paris'te öldü. Vasiyeti üzerine cenazesi İstanbul'a getirildi ve Hasköy'deki aile mezarına gömüldü. Aile Galata'da bankacılığın yanında okullar, hayır kurumları ve yapılarla iz bıraktı; 19. yüzyılda semtin yenilenmesine ve belediye düzeninin kurulmasına da katkıda bulunduğu anlatılır. Galata'nın bu çok kültürlü dönemini Galata nasıl kozmopolit oldu yazımızda ayrıntılı anlattık.
Paris'teki iz: Nissim de Camondo Müzesi
Ailenin hikâyesinin bir ucu bugün Paris'te. Nissim Camondo'nun 1870'ten ölümüne kadar yaşadığı ev, oğlu Moïse de Camondo tarafından yeniden yaptırıldı; bu konak bugün Nissim de Camondo Müzesi. Ailenin son kuşağının hikâyesi ise acıyla biter: Moïse'nin kızı Béatrice ve iki çocuğu, İkinci Dünya Savaşı'nda Auschwitz'e gönderilerek öldürüldü. Galata'daki merdivenler, bu ailenin İstanbul'da kalan en tanınmış izlerinden biri.
Galata Kulesi'nden Kamondo Merdivenleri'ne
Galata Kulesi'nin hemen yanındaki Barnathan binasından merdivenlere yürüyerek birkaç dakikada ulaşabilirsiniz: yokuş aşağı inip Bankalar Caddesi'ne vardığınızda merdivenler karşınızda. Merdivenleri yukarıdan aşağı inmek, kıvrımları görmek için en iyi yol; fotoğraf için kalabalığın azaldığı sabah saatleri daha rahattır. Yakındaki diğer duraklar için Galata'da gezilecek yerler rehberimize göz atabilirsiniz. Galata'yı yürüyerek keşfetmek isterseniz, Galata Kulesi çevresindeki tarihî binalarda yer alan Meroddi otelleri merdivenlere birkaç dakika uzaklıkta.
Sık sorulan sorular
Kamondo Merdivenleri nerede?
Karaköy ile Şişhane arasındaki Bankalar Caddesi'nde, Galata'da. Caddeyi Galata Kulesi'ne çıkan yamaçtaki sokaklara bağlar.
Kamondo Merdivenleri'ni kim yaptırdı?
Osmanlı devletinin bankeri, Sefarad Yahudisi Kamondo ailesinin büyüğü Abraham Salomon (Avram) Kamondo yaptırdı. Kaynakların çoğuna göre 1870'li yıllarda tamamlandı.
Kamondo Merdivenleri neden yapıldı?
Anlatılana göre Kamondo, evinden Bankalar Caddesi'ndeki işyerine kısa yoldan inmek için yaptırdı; ailenin çocukları da yakındaki okula bu merdivenlerden gidip geliyordu.
Kamondo ailesi kimdir?
İber Yarımadası kökenli, Venedik üzerinden İstanbul'a gelen Sefarad Yahudisi bir banker ailesidir. 1802'de İstanbul'da kurdukları bankayla 19. yüzyılda Osmanlı'nın en güçlü bankerleri arasına girdiler; 1860'ların sonunda Paris'e taşındılar.
Kapak fotoğrafı: VikiPicture / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.



