Oda Ayırt
Oda Ayırt
Maksim Gazinosu'nun Kurucusu: İstanbul'a Cazı Getiren Adam, Frederick Bruce Thomas

Maksim Gazinosu'nun Kurucusu: İstanbul'a Cazı Getiren Adam, Frederick Bruce Thomas

Yayınlanma Tarihi21 Kasım, 2026

Maksim Gazinosu'nun Kurucusu: İstanbul'a Cazı Getiren Adam, Frederick Bruce Thomas

"Maksim Gazinosu" denince çoğumuzun aklına 1960'ların ve 70'lerin ışıltılı gazino geceleri gelir. Oysa Taksim'deki bu mekânın hikâyesi kırk yıl önce, Mississippi'de doğup Moskova'dan İstanbul'a kaçan bir adamla başlar. Adı Frederick Bruce Thomas'tı. İstanbul'a cazı getiren de oydu.

Beyoğlu'nun sahne geleneği

Thomas geldiğinde Beyoğlu'nun eğlence hayatının zaten uzun bir geçmişi vardı. 1844'te açılan Naum Tiyatrosu, bugünkü Çiçek Pasajı'nın yerinde İtalyan operası sahneliyordu; Verdi'nin eserleri burada İstanbul seyircisiyle buluştu. Tiyatro 1870'teki büyük Beyoğlu yangınında yandı ve yerine 1876'da Çiçek Pasajı yapıldı. Pera, yarım yüzyıl sonra yeni bir müzikle tanışmaya hazırdı.

Mississippi'den Moskova'ya

Frederick Bruce Thomas 1872'de Mississippi'de, köleliğinden yeni kurtulmuş bir ailenin çocuğu olarak doğdu. Irkçılığın ağırlığından kaçmak için genç yaşta Avrupa'ya geçti, garsonluk ve otel işlerinde çalıştı ve sonunda Rusya'ya yerleşti. Moskova'da Fyodor Tomas adıyla tanındı; şehrin seçkin eğlence mekânlarında yöneticilikten kendi gece kulübünü işletmeye yükseldi. 1917 Devrimi her şeyi değiştirdi. Thomas, kurabildiği kadarıyla ailesini ve birikimini alıp güneye kaçtı.

1919: İstanbul'da ilk caz gecesi

Thomas 1919'da, Mütareke yıllarının İstanbul'una geldi. Şehir işgal altındaydı; sokaklar İngiliz, Fransız ve İtalyan askerleriyle, Rusya'dan kaçan binlerce mülteciyle doluydu. Thomas aynı yıl Şişli'de Stella adlı bir bahçe kulübü açtı. Stella'da İstanbul ilk kez caz orkestralarını, foxtrot ve charleston dans edenleri gördü. Mekân kısa sürede şehrin en gözde adresi oldu.

Maxim'in doğuşu

Thomas 1921'de daha büyük bir sahne kurdu: Taksim'de, Sıraselviler Caddesi'nde Maxim. Adını Moskova'daki ünlü Maxim'den alan kulüp, İstanbul sosyetesinin, diplomatların ve işgal subaylarının buluşma yeri oldu. Afişlerde "Maxim" yazıyordu; İstanbullular ona Maksim dedi. Thomas'ın getirdiği orkestralar sayesinde caz, Pera'nın gece hayatının müziği hâline geldi.

Cumhuriyet'in ilanından sonra da Maxim, yeni İstanbul'un Batılı eğlence anlayışının simgelerinden biri olarak kaldı. Ama Thomas'ın şansı uzun sürmedi: borçlar, vergiler ve iflaslarla boğuştu. 1928'de İstanbul'da öldü. New York Times ölüm haberinde ona "caz sultanı" dedi.

Maksim Gazinosu: ikinci perde

Thomas'tan sonra Maxim yıllarca sessiz kaldı. 28 Ekim 1961'de aynı yer, Fahrettin Aslan'ın girişimiyle Maksim Gazinosu olarak yeniden açıldı. 1960'lar ve 70'lerde Türkiye'nin en ünlü sahnelerinden biri oldu; Türk eğlence hayatının bir dönemi bu salonda yaşandı. Gazino 2000'lerin ortasında kapandı. Bina bugün bir otel; tarihi cephesi korunuyor. Önünden geçen çok az kişi, kapının ardındaki ilk sahnenin bir caz kulübü olduğunu bilir.

Bugün Galata'da caz

Thomas'ın İstanbul'a getirdiği müzik, yüz yıl sonra hâlâ Beyoğlu'nun akşamlarında. Galata Kulesi'nin yanındaki 1892 tarihli Barnathan Apartmanı'nın bahçesinde, Barnathan Garden'da her cuma, cumartesi ve pazar akşamı 19.30–22.00 arası Jazz Weekend ile canlı caz çalıyor; bahçe kışın kapatılıp ısıtılıyor. Şehirdeki diğer caz sahneleri için İstanbul'da caz dinlenecek yerler yazımıza, Mütareke yıllarının yılbaşı geceleri için İstanbul'da yılbaşının kısa tarihi yazımıza bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Maksim Gazinosu'nu kim kurdu?

Mekânı 1921'de Amerikalı Frederick Bruce Thomas, Maxim adıyla bir caz kulübü olarak kurdu. 1961'de Fahrettin Aslan'ın girişimiyle Maksim Gazinosu olarak yeniden açıldı.

Maksim Gazinosu nerede?

Taksim'de, Sıraselviler Caddesi'ndeydi. Gazino 2000'lerin ortasında kapandı; bina bugün otel olarak kullanılıyor.

Caz Türkiye'ye nasıl geldi?

Caz İstanbul'a 1919'dan sonra, Mütareke yıllarında geldi. Frederick Bruce Thomas'ın Şişli'deki Stella ve Taksim'deki Maxim kulüplerinde çalan orkestralar, şehrin ilk caz gecelerini başlattı.

Kaynaklar

  • Vladimir Alexandrov, The Black Russian (2013).
  • "Listening for Jazz in Post-Armistice Istanbul", International Journal of Middle East Studies, Cambridge University Press.
  • Küre Ansiklopedisi, "Maksim Gazinosu" maddesi.