Bazı şehirlerde sokak adları süstür. Galata'da ise çoğu zaman bir iş tarifi, bir sınır kaydı ya da bir kurumun hatırasıdır. Semtte yürürken tabelaları okumak, ücretsiz bir tarih dersine katılmak gibidir. İşte küçük bir sözlük.
Tımarcı Sokak. Adını, 1871'de yaklaşık 150 metre ötede işlemeye başlayan Türkiye'nin ilk atlı tramvay hattının atlarından alır: vagonları çeken atlar burada tımar edilir, bakımları yapılırdı. Sokağın daha eski adı ise Cerrahpaşa'ydı.
Otçu Sokak. Aynı atların otlatıldığı, yemlerinin hazırlandığı günlerin hatırası. Tımarcı ile Otçu yan yanadır — bir toplu taşıma sisteminin mutfağı, iki sokakta özetlenir.
Yazıcı Sokak. Bugünün Serdar-ı Ekrem Caddesi'nin eski adı. On dokuzuncu yüzyılda burası litografi matbaalarının, yani taş baskı atölyelerinin adresiydi; sokak yazıdan adını aldı.
Serdar-ı Ekrem Caddesi. Yeni adı ise bir askerî unvandan gelir: Osmanlı ordusunun başkomutanı. Unvanın sahibi, Kırım Savaşı'nın komutanı Ömer Lütfi Lattas Paşa'dır.
İlk Belediye Caddesi. Türkiye'nin modern anlamdaki ilk belediyesi — Paris'in altıncı bölgesinden esinlenerek "Altıncı Daire-i Belediye" adını alan kurum — bu caddede kuruldu. Sokağın adı, düpedüz bir kurumsal doğum belgesidir.
Karanfil Sokak. İlk Belediye Caddesi'nin eski adı; Bağdatlıyan'ın ikiz binaları 1895-1905 arasında bu adla anılan sokakta yükseldi.
Büyük Hendek, Küçük Hendek, Lüleci Hendek. Bu üç ad, Galata'yı çevreleyen Ceneviz surlarının hendeklerinden kalmadır. Surlar yıkıldı, hendekler doldu; adlar kaldı.
Yanıkkapı Sokak. Galata surlarının ayakta kalan son kapısı buradadır — üzerinde on dördüncü yüzyıldan kalma kitabe ve iki soylu ailenin arması durur. Markamızın adı da bu taştan gelir.
Portakal Sokak. Adı meyveden değil, insanlardan gelir: "Portakal" olarak anılan Portekizli Yahudilerin oturduğu sokaktır. Galata'nın kozmopolit hafızası, bazen bir meyve adının içine saklanır.
Marangoz Sokak. Adı Osmanlı'dan bugüne değişmemiştir; 1906 haritalarında sokakta marangozhaneler ve döşemeciler görünür. Meslek gitti, ad kaldı.
Adları okumayı öğrenmek
Bir semti gerçekten tanımak, oradaki işleri tanımaktır. Galata'nın tabelaları bize atların, matbaacıların, marangozların ve surların şehrini anlatıyor. Bir dahaki yürüyüşünüzde durup okuyun — her tabela, altı satırlık bir hikâyenin başlığıdır.
Kaynaklar: "Barnathan Apartmanları" (Çiğdem Oğuz, Nar Yatırım, 2016); Meroddi marka arşivi.
