Tarihî bir binanın önünden geçerken çoğumuz "güzelmiş" deyip yolumuza devam ederiz. Oysa cephe okunabilen bir metindir: her motif bir anlam, her detay bir dönem tercihidir. Meroddi Barnathan'ın cephesi bu okumaya çok elverişli — hem de birkaç dakikada öğrenilebilecek küçük bir sözlükle.

Önce üslup: neoklasik, barok dokunuşlu

Barnathan, mimari olarak bir neoklasik yapı örneğidir. Kelime anlamı "yeni klasik" olan bu akım, Antik Yunan ve Roma'dan esinlenir; on sekizinci ve on dokuzuncu yüzyılda yeniden yorumlanarak dev sütunlar ve görkemli oranlarla anılır olmuştur. Barnathan'da bu etkiyi mermer kullanımında ve dökümlerde görürüz — kapı girişlerindeki iki yarım sütun, akımın imzası gibidir. Ama bina saf neoklasik değildir: kabartmalarında barok ve rokoko tarzı işlemeler de taşır. Yani cephe, iki üslubun nazikçe uzlaştığı bir yerdir.

Motif sözlüğü: gül, üzüm, akant, istiridye

Pencerelerin üst kısımlarındaki kabartmalarda kenarlarda defne yaprakları, ortada bir gül motifi bulunur. Kapının üstündeki kabartmada ise ortada üzüm salkımları — bereketin klasik simgesi — güller, çiçekler ve akant yaprakları yer alır. Sövelerdeki kabartmalardan birinde yaprakların arasına yerleştirilmiş bir istiridye kabuğu ve üstünde bir çiçek motifi vardır.

Neoklasik mimarinin bir özelliği de her duvarda ayrı bir vurgu yapmaktır; Barnathan'da her katta sövelerin üzerindeki motifler farklıdır. Yani binayı gezerken aynı deseni iki kez görmezsiniz. Cephe okuma oyununu sevenler için ideal bir egzersiz.

Asıl fark: desteksiz balkonlar

Binanın en dikkat çeken ayrıntısı balkonlarıdır. Klasik Fransız balkonu işçiliğinin yansıtıldığı bu çıkmalarda, dönemin diğer Beyoğlu apartmanlarının aksine hiçbir beton destek kullanılmamıştır. Balkonların altı ızgara biçiminde tamamen açık ve desteksizdir; yapı, binadan âdeta kopmuş gibi durur. İstanbul'daki diğer neoklasik apartmanlarda balkonlar genellikle desteklidir ve binayla bütünlük oluşturur — bu yüzden Barnathan'ın balkonları hem teknik hem estetik açıdan istisnadır.

Ayrıntının malzemesi

Malzeme seçimi de tesadüf değildir: küpeştelerde (basamaklarda) Marmara mermeri, kat sahanlıklarında ise İtalya'dan getirilen, döneme özgü daha bulutlu Carrara taşı kullanılmıştır. Merdiven dairesindeki korkuluklar gösterişli figürlerden oluşur. Daireler beşer odalı tasarlanmış, tavanlar dönemin mimari tarzını yansıtacak biçimde 3,40 metre yüksekliğinde yapılmıştır — bugün odalarımızda hissedilen o ferahlığın teknik açıklaması budur.

Bir not daha: ön cephe, o tarihlerde şehrin en önemli caddelerinden birine bakıyordu; bu yüzden ön yüze ayrı bir özen gösterilmiş, arka cephede süslemeler taş yerine sıvadan yapılmıştır. Yani bina, gösterisini nereye yapacağını biliyordu.

Yürürken deneyin

Bir dahaki gelişinizde kapıdan girmeden önce iki dakika ayırın: önce balkonların altına bakın (destek var mı?), sonra iki farklı kattaki söveleri karşılaştırın (motifler aynı mı?). Bir binayı bu şekilde okumaya başladığınızda, Galata'nın bütün sokakları okunacak metne dönüşür.

Kaynak: "Barnathan Apartmanları" (Çiğdem Oğuz, Nar Yatırım, 2016). Bu cephenin ardında konaklamak için: Meroddi Barnathan →